|
آشنايى با مشخصات و ويژگيهاى طبيعى استان ايلام … 3
جغرافيا دانشى است كه : ـ ما را با ويژگيهاى طبيعى روستا ، شهر ، كشور و جهانى كه در آن زندگى مىكنيم از جمله پستى و بلندىها ، آب و هوا ، رودها ، درياها ، جنگلها و ... آشنا مىسازد . ـ ما را با ويژگيهاى انسانى و تاريخى و سياسى استان ، كشور و ممالك جهان آشنا مىسازد . ـ ما را با ويژگيهاى اقتصادى از جمله كشاورزى ، دامپرورى ، صنعت و ديگر مسائل اقتصادى مناطق ، استانها و نواحى كشور و جهان آشنا مىسازد . و خلاصه اينكه جغرافيا دانشى است كه ما را با محيط زندگى آشنا مىسازد . استان ايلام استان ايلام از جمله استانهاى كشور عزيزمان ايران است كه در غرب كشور و در همسايگى با كشور عراق واقع شده است و حدود 19044 كيلومتر مربع مساحت دارد . همسايه ها همانطورى كه در محل سكونت خود همسايگانى داريم ، استانمان هم در موقعيتى قرار گرفته كه با استانهاى ديگر همسايه است ؛ كرمانشاه ، لرستان ، خوزستان همسايگان استان ايلام هستند كه به ترتيب در شمال ، شرق و جنوب شرقى اين استان واقع شده اند . از سمت مغرب نيز استانمان تماما" به طول 425 كيلومتر با كشور عراق همسايه است .
اين رشته كوه به موازات كبيركوه امتداد يافته است . بلندترين قله ى اين رشته كوه 2600 متر از سطح دريا ارتفاع دارد . ديناركوه بين دو شهرستان آبدانان و دهلران واقع شده و از جمله كوههاى مهم و مرتفع استان به شمار مىرود . 3 ـ ناحيه كوهستانى مانشت اين ناحيه كوهستانى شامل چند رشته كوه به هم پيوسته است . بلندترين قله ى اين ناحيه «مانشت» مىباشد كه بيش از 3000 متر از سطح دريا ارتفاع دارد . ادامه ى قله ى مانشت به نام كوه «بانكول» معروف است كه مرز شهرستانهاى شيروان و چرداول و ايوان را تشكيل مىدهد . همچنين در اين ناحيه كوهستانى كوههاى « سيوان » و « گچان » نيز واقع شده كه مهمترين ارتفاعات شمال و شمال شرقى استان را تشكيل مىدهند .
4 ـ ناحيهى كوهستانى نخجير كوه مهمترين محصولات توليدى دشتهاى منطقه دهلران و موسيان ، غلات ، صيفىجات ، چغندر قند و كشت و سبزيجات مىباشد . 2 ـ دشت گرمسيرى «هيژدانه » اين دشت در منطقه عمومى صالح آباد واقع شده است . هيژدانه دشت گرمسيرى حاصلخيزى است كه به صورت ديم بيشتر زير كشت غلات مىرود و شامل دشت هاى ، صالح آباد ، ريكا ، كَلِك ، و گُلان مىباشد . 3 ـ دشت گرمسيرى مهران اين دشت كه در گذشته منصورآباد نام داشته در ناحيه ى مرزى با عراق واقع شده است و شامل دشت هاى به هم پيوسته ى مهران ، محسن آباد (مه سناو) و چنگوله مىباشد . سد انحرافى كنجان چم اين دشت را مشروب ساخته است . 4 ـ دشت هاى ميانكوهى ناحيه كوهستانى در حد فاصل ارتفاعات و رشته كوههاى استان دشتهاى مهمى واقع شده اند مهمترين آنها دشت ايوان است كه رودخانه ى «كنگير» آن را مشروب ساخته است . دشتهاى ديگر اين ناحيه عبارتند از : دشت هاى ميانكوهى ايلام ، چوار ، آبدانان ، دره شهر ، بدره ، چرداول ، هليلان ، زرين آباد و آسمان آباد كه اغلب كم وسعت هستند . چرا اطلاع از وضعيت آب و هوا ضرورت دارد ؟ اطلاع از وضعيت آب و هوا در دنياى امروز بسيار مهم و ضرورى است . پرواز هواپيماها ، حركت كشتىها ، فعاليتهاى كشاورزى و بسيارى موارد ديگر نياز به بررسى و پيش بينى وضع آب و هوا دارد . تلاش هاى محققان در زمينه پيش بينى آب و هواى يك منطقه امروزه امرى ضرورى و حياتى است. هنگامى كه پيش بينى مىشود كه مثلا" در فلان روز احتمال وقوع بارندگى ، باد ، طوفان و يا... وجود دارد ، شرايط براى بهره گيرى و يا مقابله با برخى حوادث ناگوار مساعد و مناسب مىگردد ؛ لذا اين ضرورت احساس مىشود تا بيشتر به موقعيت آب و هوايى شهر و روستا توجه كنيم و اطلاعات لازم را در اين زمينه به دست آوريم .
آب و هواى ايلام
جنگل از ابعاد مختلف داراى اهميت مىباشد ؛ برداشت چوب و استفاده از آن در صنايع مختلف و تهيه فرآوردههاى چوبى و سرمايهگذارى در اين زمينه در بسيارى از كشورهاى دنيا رونق بسزايى يافته است . اهميت جنگل فقط در زمينهى برداشت چوب نيست بلكه جنگل و پوشش گياهى نقش بسيار مهمى در تعديل دما ، تلطيف هوا ، جذب رطوبت ، حاصلخيزى خاك ، جلوگيرى از فرسايش خاك ، حفظ محيط زيست و ... دارد كه لازم است همه ما در حفظ و گسترش آن بكوشيم و از تخريب و قطع درختان جلوگيرى كنيم تا محيط زيست مناسب و مطلوب داشته باشيم . ايلام كوهستانى است و شرايط اقليمى مناسب براى رشد درختان و گياهان مختلف را داراست لذا قسمت عمده اى از وسعت استان داراى پوشش جنگلى و مرتعى است . بر اساس برآورد سرجنگلدارى استان مساحت جنگلهاى استان حدود 500000 هكتار است كه بيشتر درختان اين جنگلها را نوع بلوط تشكيل مىدهد . علاوه بر اين نوع درخت كه در تمام كوههاى زاگرس به چشم مىخورد ، درخت بنه نيز در ارتفاعات و دامنه هاى تند نواحى كوهستانى ديده مىشود. درختان كيكم ، زالزالك ، ارژن (اَرجِن) و بادام كوهى برخى ديگر از گونه هاى جنگلى نواحى كوهستانى استان را تشكيل مىدهند . درخت و درختچهى كُنار نيز در نواحى گرمسيرى استان پوشش جنگلى اين ناحيه آب و هوايى را تشكيل مىدهد . درهى ارغوان در شمال شرقى شهر ايلام نيز پوشيده از درختان ارغوان است كه در فصل بهار زيبايى خاصى به اين دره بسيار زيبا و مصفا داده است . در جاهاى بلند كوهستانى و قلهها نوعى درخت به نام «شَن» رويش دارد كه چوب آن استحكام چوب درخت بلوط را ندارد .
مرتع چيست ؟
بخش دوم ايلام در دوران ماد و هخامنشى از جمله ايالت هاى اين سلسه ها به شمار مىآمد . در دوران تسلط سلوكيها هر چند در ظاهر اين سرزمين به تصرف آنان در آمده است اما بنا به نوشته ى مورخان يونانى در اين زمان ساكنان زاگرس اكثر اوقات درنبرد با قوم مهاجم يعنى سلوكيان بوده اند . ايلام در دوره اشكانى همچنان ايالتى از ايالتهاى اين دولت بوده است . در دوره ى ساسانى ايلام به دليل نزديكى با تيسفون ، پايتخت ساسانيان ، موقعيت خوبى پيدا مىكند . صيمره و شيروان از جمله شهرهاى مهم باستانى عصر ساسانى هستند كه در محدودهى استان ايلام قرار دارند و به ترتيب مركز ايالتهاى مهرجان قذق و ماسبذان بودهاند . آثار زيادى از اين دوره شامل قلعه ها ، بناها ، چهار طاقى و ... در استان ايلام ديده مىشود .
ايلام در قرون اوليه ى اسلامى بعد از كشته شدن شاهورديخان آخرين اتابك لر به دست شاه عباس ، حكومت لرستان و پشتكوه به حسين خان سيلورزى جد واليان ابوقداره مىرسد . سلسه ى حكومتى و اليانمدتى مركز حكومت خود را به ايلام فعلى كه قبلا" حسين آباد نام داشته منتقل مىكنند . حكومت آنان تا زمان به قدرت رسيدن رضا خان پهلوى در ايلام ادامه داشته است . آخرين والى لرستان و پشتكوه غلامرضاخان ابوقداره نام داشته كه پس از كودتاى 1299 به نحوى نسبتا" مسالمت آميز ايلام را به قصد بغداد ترك كرده است . نژاد و زبان مردم استان ايلام ايلام جزئى از كشور ايران است كه داراى سابقه چند هزار ساله است . اگر بپذيرم كه زمانى ايلاميها بر اين منطقه تسلط داشته اند و در اداور بعدى آريايىها به فلات ايران مهاجرت كردهاند و منطقه عمومى زاگرس هم سكونت گاه اين اقوام بوده است لذا مردم استان را ايلات كُرد و لُر تشكيل مىدهند كه احتمالا" ريشه ى نژادى آنها يكى است. زبان مردم ساكن در استان شاخه هايى از كُردى و لُرى است كه هر يك خود به انواعى تقسيم مىشود بدين شكل كه كردى ، شامل كردى محكى ، كلهرى و پشتكوهى است و لرى شامل لرى شوهانى و ... است علاوه بر اينها در پاره اى از نواحى جنوب استان از جمله موسيان مردم به زبان عربى تكلم مىكنند . دين ومذهب ساكنان استان ايلام عموما" مسلمان و داراى مذهب شيعه مىباشند مردم ايلام به اصول و عقايد اسلامى پايبند هستند و فرهنگ و آداب و سنن مردم با اعتقادات مذهبى آنان عجين شده است . فرهنگ عمومى مردم مردم ساكن در استان در طول هزاران سال به فعاليتهاى كشاورزى و دامپرورى اشتغال داشته اند ، لذا فرهنگ عمومى مردم تحت تأثير شرايط اقليمىو فعاليتهاى اقتصادى قرار گرفته است بطورى كه كار و فعاليت مربوط به كشاورزى و يا كوچ و كوچ نشينى دامپروران بدون مساعدت و همكارى يكديگر امكان پذير نبوده است با اين وصف ، همكارى در برداشت محصول ، همكارى در امور كوچنشينان ، دفاع از سرزمين ، حفظ موقعيت خود و بسيارى امور ديگر تعاون و همكارى را به عنوان يكى از راهكارهاى زندگى اجتماعى وارد صحنه فرهنگ عمومى نموده است . مهمان نوازى ساكنان استان ، شركت در غم و شادى يكديگر و همراهى و همكارى در انجام فعاليتهاى اقتصادى و اجتماعى از جمله خصلتهاى بارز مردم استان محسوب مىگردد . پوشش و لباس مردم در شهرهاى كوچك و روستاها تقريبا" سنتى باقى مانده اما در شهرها به تدريح تحت تأثير شرايط جامعه امروز تغيير و تحول پيدا كرده است . سروده هاى محلى ، مراسم و اعياد سنتى به عنوان ميراثهاى با ارزش فرهنگى تا حدودى از بين رفته است و كمتر مورد توجه قشر جوان و نوجوان واقع شده است . در بسيارى از كتابها در مورد نوع لباس مردان و زنان گذشته و برخى آداب و سنن مردم در روزگاران پيشين به تفصيل سخن گفته شده است كه علاقه مندان مىتوانند به اين كتابها مراجعه نمايند . شيوه هاى زندگى مردم چگونه است ؟ كار و فعاليت مردم استان همانند ديگر نواحى كشور تحت تأثير شرايط جغرافيايى و موقعيت اقتصادى ـ اجتماعى جامعه بوده است كه از گذشته هاى دور تا به امروز به صورتهاى مختلف ديده شده است . الف ـ زندگى كوچ نشينى مردمان ساكن در استان ، به دليل شرايط جغرافيايى استان نظير آب كافى ، مرتع مناسب ، نزديكى قشلاق و ييلاق ... از ديرباز به دامپرورى مشغول بوده اند . امروزه علاوه بر دامپرورى به شيوه ى سنتى ، تلاشهاى زيادى براى ايجاد واحدهاى دامپرورى و مراكز توليد فرآوردههاى گوشتى به شيوه ى علمى و صنعتى در استان صورت گرفته است . ايجاد مرغدارىها ، گاوداريها و پرورش ماهى و صنايعى نظير ايجاد مجتمع هاى فرآوردههاى گوشتى نمونه هايى از اين تلاشها محسوب مىگردند . خانه هاى كوچنشينان اغلب موقتى و سيار است . نمونه هاى اينگونه مساكن عشاير كوچنشين عبارتند از : «كَپَر» ، كولا و سياهچادر .
فعاليتهاى اقتصادى كوچنشينان به محلى كه جمعيتش كمتر از 10000 نفر باشد ، روستا يا ده گفته مىشود . كار و فعاليت مردمان ساكن در روستاها بيشتر كشاورزى است . در برخى جاها آب و زمين كافى در دسترس نيست . لذا مردم به فعاليتهاى ديگرى از جمله صنايع دستى اشتغال دارند . آب عامل عمده ى سكونت مردم در يك روستا يا ده است . به طورى كه روستا يا ده را آبادى نيز مىگويند و آبادى جايى است كه بوسيله آب ـ آباد شده است و سكونت مردم در آن مكان بواسطه وجود آب است . برخى خانههاى روستا در مزارع و شاليزارها پراكنده هستند اما در نواحى كوهستانى و دشتها ، خانه هاى روستايى متصل به هم هستند و معمولا" در كنار رودها ، چشمه ها و يا قناتها ، ايجاد شده اند . فعاليت عمده ى روستاييان ، كشاورزى و توليد محصولات كشاورزى است . ضمن اينكه به صورت محدود كار دامپرورى را نيز انجام مىدهند .
شهرنشينى و زندگى شهرى مركز اين شهرستان شهر ايلام است كه در دشت ميانكوهى دهبالا (ديوالا) ايجاد شده است . اين شهر قبلا" حسين آباد نام داشته كه در سال 1308 فرهنگستان ايران نام ايلام را براى اين شهر نوبنياد برگزيد . بررسى آثار مكشوفه از قبرستانها و محوطه هاى باستانى در محدوده ى شهر ايلام نشان مىدهد كه اين شهر در دوران تاريخى از سكونت گاههاى مهم بوده است . در برخى منابع به شهر رذ يا ردين اشاره شده كه تا قرون اوليه ى اسلامى در اين منطقه مورد توجه بوده است . جمعيت شهرستان ايلام طبق سرشمارى 1370 ، 203 هزار نفر بوده است . بخشهاى اين شهرستان عبارتند از : چوار و مركزى . گردشگاههاى مهمى در اين شهرستان وجود دارند كه مهمترين آنها عبارتند از : پارك جنگلى چگاسبز ، دره ى ارغوان ، ناحيه ى كوهستانى سيوان ، دره ى دالاب و دره ى زيباى ميشخاص . در سالهاى اخير با تأسيس مراكز آموزش عالى از جمله دانشگاه ايلام ، دانشگاه پيام نور ، دانشگاه آزاد اسلامى ، مركز آموزش مديريت دولتى ، مركز آموزش عالى فرهنگيان و مراكز تربيت معلم و فنى و حرفهاى شرايط مساعدى براى فعاليتهاى آموزشى و پژوهشى در استان به وجود آمده است . بخش چوار مركز اين بخش شهر زيباى چوار است كه در دشت حاصلخيز چوار ايجاد شده است . به نظر مىرسد چوار در دنياى باستان يك چهارراه ارتباطى بوده باشد . چرا كه مسيرهاى ارتباطى اين بخش را به سمت ايلام فعلى ، شيروان باستان و از ناحيه غربى از طريق روستاى مورت به قلعه ى معروف پاقلاع و سپس به سمت منطقه ى باستانى گنجوان امتداد دارد . گنجوان در نزديكى مرز با عراق واقع شده است و داراى آثار مهم باستانى است . از جمله ى اين آثار مىتوان به قلعه ى بسيار مستحكم تاريخى چكربولى اشاره نمود . ديگر آثار باستانى چوار عبارتند از : قلعهى مهم پشت قلعه يا قلاع ، محوطه باستانى چمژيه و محوطه باستانى چوار . بقعه ى حاجى بختيار از جمله زيارتگاههاى مهم اين بخش است . آثار باستانى و تاريخى شهرستان ايلام آثار متعددى از قلعه ها ، محوطه ها و تپه هاى باستانى در شهرستان ايلام وجود دارند كه به برخى از مهمترين آنها اشاره مىشود . 1 ـ قلعه ى والى در ايلام و مهران 2 ـ محوطه ى باستانى باخه نام در جنوب شهر ايلام 3 ـ تپه ى باستانى ميل در روستاى چالسرا 4 ـ قلعه و ديوار تاريخى اسماعيل خان بر فراز كوه مانشت 5 ـ محوطه ى باستانى بردبال در روستاى چنارباشى بخش حومه ايلام
شهرستان ايوان شهرستان شيروان و چرداول در قسمت شمال شرقى استان واقع شده است و از سه بخش شيروان ، مركزى (چرداول ـ آسمان آباد) و هليلان تشكيل شده است . مركز اين شهرستان شهر نوبنياد سرابله است كه در سال 1362 به عنوان مركز شهرستان انتخاب شده و با سرعت در حال توسعه مىباشد . كوههاى «لنه» و «چرمين» و رودخانه ى سيمره با شعباتش شاخصهاى طبيعى اين شهرستان را تشكيل مىدهند . رودخانه ى سيمره با شعباتش ؛ يعنى زنجيره و شيروان ، عامل عمده در توسعهى كشاورزى منطقه محسوب مىگردد . به دليل شرايط مساعد طبيعى نواحى پيرامون رودخانه سيمره از قديم الايام محل و جايگاه سكونت انسانها بوده است به طورى كه امروزه آثار تاريخى متعددى مربوط به دوران گذشته در مسير اين رودخانه به چشم مىخورد . برخى از آثار تاريخى شهرستان شيروان و چرداول عبارتند از : 1 ـ پل باستانى بيژنوند يا بيجنوند . 2 ـ تپه باستانى « دو آوان » در نزديكى سرابله 3 ـ قلعه ى هرهقلوس در روستاى موشكان 4 ـ شهر باستانى شيروان يا سيروان در محل روستاى سرابكلان شيروان 5 ـ قلعه و ديوار دفاعى كوه خرمه 6 ـ آثار متعدد در روستاى زنجيره و برخى آثار در نواحى ديگر شهرستان شيروان و چرداول به دليل وجود منابع آب از نظر كشاورزى داراى موقعيت مناسبى است . در زمينهاى كشاورزى علاوه بر غلات ، نخود و عدس نيز كشت مىشود و محصولات برنج اين شهرستان از نظر كمى و كيفى داراى اهميت مىباشد . بقعهى عباس شيروان از جمله زيارتگاههاى اين شهرستان است . شهرستان مهران اين شهرستان در غرب استان واقع شده و با كشور عراق مرز مشترك دارد . مركز شهرستان مهران شهر زيباى مهران است كه در سال 1309 با تصويب فرهنگستان ايران «مهران» ناميده شد . شهر مرزى مهران در طول دفاع مقدس چندبار دست به دست شد و بر اثر تجاوز دشمن به كلى ويران گرديد . اين شهر در تاريخ دهم تير ماه 1365 طى عمليات غرور آفرين كربلاى يك با همت و ايثارگرى فرزندان اين آب و خاك آزاد شد و بلافاصله كار بازسازى آن آغاز گرديد . تلاش و همت مردم موجب گرديد تا امروزه مهران به عنوان يكى از شهرهاى مهم و زيباى استان در آيد . رودخانه كنجانچم و سدى كه بر روى آن زده شده عامل عمده ى آبادانى مهران به حساب مىآيد . بيشتر زمينهاى حاصلخيز مهران با بهره گيرى از آب اين رودخانه و چاههاى حفر شده آبيارى مىشود و كشت آبى بيشتر در دشت مهران متداول است . گندم ، جو ، خرما و صيفىجات مهمترين محصولات كشاورزى اين شهرستان را تشكيل مىدهند . بقاع امامزاده حسن و ابراهيم قتال در مهران واقع شده و زيارتگاه عمدهى مردم منطقه و استان است . برخى محوطه ها و آثار تاريخى مهران عبارتند از : تپه ى باستانى ، چگاآهوان، تپه باستانى سيدحسن ، آثارى در چنگوله و ... اين شهرستان داراى سه بخش صالح آباد ، ملكشاهى ، مركزى است . بخش صالح آباد در دشت صالح آباد (هيژدانه) بارگاه امامزاده على صالح ساخته شده كه هر ساله زائران بيشمارى از نواحى استان و استانهاى همجوار را پذيرا مىباشد . محصولات عمده ى كشاورزى اين بخش گندم و جو مىباشد كه بيشتر بصورت ديم كشت مىشوند . بر روى رودخانه ى كنجانچم در نزديكى روستاى گلان سدى ساخته شده كه مىتواند عامل عمدهى توسعه كشاورزى در اين منطقه باشد . برخى آثار تاريخى و باستانى اين بخش عبارتند از : 1 ـ تپه ى باستانى صالح آباد 2 ـ تپه ى باستانى سرنى 3 ـ محوطه ى باستانى كانگنبد 4 ـ سنگ نوشته ى دورهى واليان در ناحيه ى تخت خان و ... بخش ملكشاهى مركز بخش ملكشاهى اركواز (قلعه دره) مىباشد كه از به هم پيوستن چند روستا شهرى كوچك و زيبا بنياد شده است . بيشتر جمعيت بخش در روستاها متمركز هستند . اهميت اين بخش بيشتر به سبب دام و دامپرورى است ؛ هر چند مردم منطقه به كارهاى كشاورزى نيز اشتغال دارند . بقعه ى امامزاده پيرمحمد (محمد عابد) از جمله زيارتگاههاى مهم استان است كه در اين بخش واقع شده است . برخى آثار تاريخى اين بخش عبارتند از : 1 ـ سنگ نوشته ى آشورى در روستاى گلگل و متعلق به عصر آشوريان 2 ـ قلعه ى تاريخى در روستاى قلعه جوق شهرستان دهلران دهلران در جنوب استان ايلام واقع شده و مركز آن شهر دهلران است . اين شهر در حاشيه ى غربى سلسله جبال زاگرس و در دشت وسيع دهلران ايجاد شده است . ارتفاعات ديناركوه در شمال و شمال شرقى اين شهرستان و در حد فاصل دو شهرستان آبدانان و دهلران امتداد يافته است . قسمت عمده ى مساحت شهرستان دهلران را دشت تشكيل مىدهد كه داراى زمينهاى حاصلخيز براى فعاليتهاى كشاورزى است . شهرستان دهلران در طول جنگ تحميلى مورد هجوم دشمن قرار گرفت و قسمت عمده اى از شهر و روستاهاى آن تخريب گرديد . پس از آزادى نواحى دهلران از چنگ نيروهاى عراقى كار بازسازى شهرها و روستاهاى اين شهرستان آغاز گرديد ، به طورى كه امروزه شهرهاى دهلران و موسيان و تمام روستاهاى تخريب شده به زيبايى بازسازى شده اند . يك واحد دانشگاه پيامنور در اين شهرستان فعاليت آموزشى دارد . اين شهرستان داراى سه بخش موسيان ، زرينآباد و مركزى است . بخش موسيان بخش موسيان در جنوب غربى شهر دهلران واقع شده است . شهر موسيان مركز اين بخش در طول دفاع مقدس به تصرف نيروهاى عراقى درآمد و كليهى اماكن و تأسيسات شهر تخريب گرديد . موسيان و روستاهاى تابعه پس از جنگ و اتمام كار بازسازى در جهت توسعه فعاليتهاى كشاورزى رونق پيدا كرده است ؛ به طورى كه امروزه قسمت عمده اى از محصولات كشاورزى استان را توليد مىكند . محصولات جاليزى موسيان به استانهاى همجوار صادر مىگردد . تپههاى موسيان ، علىكش و بزمرده از جمله تپههاى باستانى منطقهى موسيان هستند كه موسيان داراى منابع نفت و گاز مىباشد و در حال حاضر از چند چاه نفت منطقه بهرهبردارى مىشود. بخش زرينآباد زرينآباد از بخشهاى مهم شهرستان دهلران مىباشد كه از دو منطقه مهم پهله و ميمه تشكيل يافته است . پهله مركز بخش زرينآباد است . در اين بخش رودخانه ى ميمه كه از دامنه هاى كبيركوه سرچشمه گرفته است جريان دارد . آثار تاريخى متعدد و مهمى در اين بخش وجود دارد كه از جملهى اين آثار مىتوان به قلعهى شهاق ، قلعهى ميمه ، محوطهى باستانى « چك دوستعلى » اشاره نمود . فعاليت عمدهى مردم اين بخش دامپرورى و كشاورزى است . چشمه ى قير : در دامنهى غار خفاش چشمه ى قير طبيعى جارى است كه بر اساس منابع تاريخى در گذشته مورد استفاده قرار گرفته است و براى قيراندود پشتبامها به شهرهاى ديگر از جمله تهران فرستاده شده است . چشمه آب گرم دهلران : در شمال شهر دهلران و در دامنهى غار خفاش ، چشمه ى آب گرم و معدنى جارى است كه گوگردى است و براى معالجهى بيماريهاى رماتيسمى مناسب است . اخيرا" به منظور استفادهى مناسب و بهداشتى از آبگرم دهلران تاسيساتى در محل ايجاد شده است . زيارتگاهها : بقاع متبركه متعددى در شهرستان دهلران قرار دارند كه معمارى برخى از اين بقعهها به عصر سلجوقيان مىرسد . بقاع سيد اكبر در دهلران ، عباس در دشت عباس ، سيد ابراهيم و سيد فخرالدين نيز در زرينآباد قرار دارند . اين بقاع هر ساله پذيراى زائران متعددى از نقاط مختلف استان و منطقه مىباشند . شهرستان درهشهر شهرستان درهشهر در دامنه هاى شرقى رشته كوه عظيم كبيركوه واقع شده است . بيشتر مناطق و نواحى اين شهرستان تاريخى است و دليل وجود اين آثار و محوطههاى باستانى ، شرايط مطلوب اقليمى و جغرافيايى خصوصا" رودخانه پرآب سيمره مىباشد كه به موازات كبيركوه به عنوان يك پديدهى مهم جغرافيايى جريان دارد . مركز اين شهرستان شهر زيباى درهشهر است كه در درهى درهشهر بركنار شهر باستانى صيمره بنا گرديده است . صيمره از جمله شهرهاى عمدهى دورهى ساسانى و قرون اوليهى اسلامى است كه برخى از آثار و بناهاى اين شهر باستانى هنوز پابرجاست . در سالهاى اخير هيئتهاى مركز بخش بدره شهر زيبا و نوبنياد آبهر است كه در دامنهى ناحيهى كوهستانى كبيركوه واقع شده است . در اين بخش آثار متعددى از دورههاى مختلف تاريخى به چشم مىخورد . از جمله اين آثار مىتوان به قلعه كُلم ، آثار شهر پلكانى دَروَن و سَربَند در دره درون ، آثار شهر باستانى لارت ، آثار ويرانههاى يك محوطهى باستانى در درهى زرانگوش و ... اشاره نمود . بقاع و جابر زيارتگاههاى اين بخش هستند . منطقهى ماژين يكى از نواحى مهم شهرستان درهشهر است كه در حد فاصل رودخانه سيمره و رشته كبيركوه واقع شده و داراى آثار متعدد تاريخى است ؛ از جمله محوطهى باستانى درهى كولكنى ، محوطهى باستانى ماژين و آثار بقعهى معين صالح يا ماىصالح با گچبرىهاى زيبا . فعاليت كشاورزى در شهرستان درهشهر به دليل وجود زمينهاى حاصلخيز و منابع آب كافى كشاورزى در شهرستان درهشهر داراى رونق مىباشد . پمپاژ آب از رودخانه ى سيمره موجب شده تا زمينهاى حاشيهاى اين رودخانه زير كشت محصولات جاليزى قرار گيرد . هر ساله مقدار قابل توجهى محصولات جاليزى و غلات از اين زمينها توليد مىشود كه به شهرهاى پيرامونى در استانهاى همجوار صادر مىگردد . آثار باستانى و تاريخى شهرستان درهشهر 1 ـ شهر باستانى صيمره (درهشهر فعلى) 2 ـ آثار شهر باستانى در منطقه هومان درهشهر 3 ـ آثار سكونتگاه باستانى در درهى سيكان 4 ـ آثار قلعه و بناهايى در تنگ بهرام چوبين 5 ـ قلعهاى مربوط به دورهى قاجاريه در دره شيخمكان و برخى آثار دوره تاريخى در اين دره . پلهاى باستانى منطقه درهشهر دو پل مهم تاريخى در منطقهى درهشهر بر روى رودخانه ى سيمره از دوران باستان باقى مانده كه از نظر قدمت و سابقه تاريخى داراى اهميت مىباشند . يكى پل ديگرى پل « چمآب برده » مىباشد كه در فاصله 4 كيلومترى شهر درهشهر و در منطقه هومان از گذشته باقى مانده است . مصالح به كار رفته و سبك معمارى پل ، قدمت و عظمت آن را مىرساند و از جمله پلهاى دوره ساسانى و قرون اوليه اسلامى است . 1 ـ رودخانه ى سيمره : كه شاخه اصلى آن از منطقهى كوهستانى الوند در جنوب استان همدان سرچشمه گرفته پس از عبور از استان كرمانشاه در حد فاصل استانهاى ايلام و لرستان جريان دارد و مرز طبيعى ايلام و لرستان را تشكيل مىدهد . سيمره رودخانهاى تاريخى است كه در خوزستان به نام كرخه معروف است . بيشتر آثار تاريخى منطقه در نزديكى اين رودخانه و در درههاى كبيركوه كه فاصله چندانى با رودخانه ندارد از گذشته باقى مانده است . 3 ـ رودخانه سيكان و درهشهر : اين رودها نيز از دامنه كبيركوه سرچشمه گرفتهاند و پس از طى مسافتى كوتاه در شرق كبيركوه به سيمره مىپيوندند . 4 ـ رودخانه ماژين ، ماژين نيز در بخش ماژين جريان دارد و به سيمره مىريزد . شهرستان آبدانان اين شهرستان در حد فاصل دو رشته كوه ديناركوه و كبيركوه واقع شده و مركز آن شهر زيباى آبدانان مىباشد . اين شهر در دامنه جنوب غربى كبيركوه و بركنار سرچشمه سراب آبدانان ايجاد شده است . منطقهى آبدانان از نظر كشاورزى و دامدارى اهميت دارد كه بيشتر به صورت سنتى انجام مىشود . بقعهى امامزاده سيد صلاحالدين محمد با گنبد زيبا و بلند و نيز با سبك معمارى عصر سلجوقيان در حاشيه شهر آبدانان قرار دارد و هر ساله پذيراى تعداد زيادى از زائران مىباشد . آثار تاريخى و باستانى شهرستان آبدانان 1 ـ ساختمان زيبا و كمنظير « هزار در » واقع در داخل شهر آبدانان 2 ـ پشتقلعه با ديوارهاى بلند و پهن با معمارى عصر ساسانى 4 ـ بقاياى شهر جوليان زيارتگاهها 1 ـ بقعهى سيد صلاحالدين محمد 2 ـ بقعهى منصور بوالحسن 3 ـ بقعهى شيخ پيرمحمد 4 ـ بقاع بازيد و عبدالرحيم آشنايى با ويژگيهاى اقتصادى استان ايلام مقدمه : كشاورزى و دامپرورى دو بخش عمدهى از فعاليتهاى اقتصادى استان است . زمينهاى حاصلخيز كشاورزى ، منابع آب ، پوشش گياهى و جنگلى ، شرايط مناسب اقليمى ، نزديك بودن قشلاق و ييلاق و ... زمينه را براى پيشرفت همهجانبهى اقتصادى استان فراهم ساخته است ؛ هر چند بهرهبردارى از منابع غنى نفت و گاز ، كانها و معادن و ايجاد صنايع وابسته به كشاورزى و دامپرورى مىتواند روند توسعه و تحول را در بخش صنعت سرعت بخشد . نظر به اين موارد استان ايلام داراى استعدادهاى خاص براى توسعه همه جانبهى اقتصادى است . 1 ـ كشاورزى حدود 53 مساحت استان كوهستانى است ؛ بنابراين زمينهاى مورد استفاده در بخش كشاورزى شامل دشتهاى ميانكوهى ، كوهپايه ها ، حاشيه رودخانهها و زمينهاى زراعى محدود در درههاى كوهستانى است ؛ علاوه بر آن دشتهاى مهم گرمسيرى حاشيهى غربى و جنوب غربى استان شامل: هيژدانه ، اميرآباد ، مهران ، موسيان ، دهلران و دشت عباس امروزه مورد استفادهى فعاليتهاى كشاورزى است و در سالهاى اخير توسعه يافته است . اراضى كشاورزى به دو صورت آبى و ديم مورد بهرهبردارى قرار مىگيرد كه زمينهاى ديم به نسبت بيشتر از زمينهاى آبى است . كشاورزى در استان هم به صورت سنتى و هم با استفاده از ماشينآلات كشاورزى و به شيوهاى علمى صورت مىپذيرد . گندم ، جو ، نخود بيشتر به صورت ديم كشت مىشود و زمينهاى آبى به كشت برنج ، گندم ، صيفىجات و باغدارى اختصاص يافته است . مساحت زمينهاى زير كشت باغدارى : فعاليت باغدارى در استان نسبت به ساير استانهاى كشور پيشرفت نداشته است ولى بسيارى از نواحى استان براى توسعه باغدارى ميوه مناسب است . در حال حاضر درهى ميشخاص در شهرستان ايلام ، دره كلم در بخش بدره ، روستاهاى حومه ايلام ، برخى نواحى شيروان و چرداول ، ميمهى زرينآباد و مناطق ملكشاهى و آبدانان به فعاليتهاى باغدارى اختصاص يافته كه محصول گردو نسبت به ساير ميوهها رونق بيشترى پيدا كرده و داراى ارزش اقتصادى است نخيلات و مركبات نيز به صورت محدود در شهرستان مهران كشت مىشود . برنجكارى : به دليل اقتصادى بودن محصول برنج ، قسمت عمده اى از زمينهاى آبى مناطق شيروان ، چرداول ، بدره ، درهشهر ، آبدانان و ايوان به كشت شلتوك اختصاص يافته است و هر ساله مقدار قابل توجهى برنج از شاليزارهاى استان به دست مىآيد . صيفىجات : كشت محصولات جاليزى و صيفىجات نيز در بيشتر نواحى استان رواج دارد و هر ساله مقدار قابل توجهى محصول جاليزى بدست مىآيد كه در بازارهاى استان و ديگر استانهاى همجوار عرضه مىگردد . حاشيهى رودخانه ى سيمره در شهرستانهاى درهشهر و شيروان و چرداول ، دشت عباس دهلران ، دشت ميانكوهى ايوان بيشترين سهم در كشت محصولات جاليزى و صيفىجات در استان را دارا مىباشند . 2 ـ دام و دامپرورى در استان ايلام شرايط مساعد طبيعى ، پوشش گياهى و مرتعى و نزديكى قشلاق و ييلاق در استان موجب شده تا از قديمالايام دامپرورى و پرورش دام در استان رونق داشته باشد . به دليل شرايط مناسب فوق و نياز مبرم به فرآوردههاى دامى دام و دامپرورى به شيوههاى سنتى و صنعتى بطور گسترده رونق پيدا كرده است . گسترش فعاليت دامپرورى موجب شده تا قسمت عمده اى از فرآوردههاى دامى به استانهاى ديگر كشور صادر شود . برنامهريزى براى توسعهى دامپرورى و ايجاد تأسيسات صنعتى براى تبديل فرآوردههاى دامى مىتواند قسمت عمده اى از مشكل بيكارى استان را حل نمايد . دشتهاى گرمسيرى غرب و جنوب غربى استان همه ساله پذيراى كوچنشينان استان و ديگر استانهاى كشور است كه قشلاق خود را در اين نواحى سپرى مىكنند . زنبوردارى : قسمت عمدهى مناطق استان كوهستانى است لذا تنهى درختان جنگلى كهنسال ، رگههاى سنگى كوهستان و ... محل و جايگاه مناسبى براى زندگى زنبور عسل كيفيت عسل توليدى با رطوبت 7 درصد در حد بسيار مطلوبى است و در سطح كشور شهرت پيدا كرده است . تعداد كندوهاى عسل زنبورداران استان حدود ...... عدد است و روند افزايش تعداد كندو چشمگير است . صنايع و معادن الف : صنايع بررسى سيماى اقتصادى استان نشان مىدهد كه صنعت ايلام نوپاست و به دليل شرايط و موقعيت منطقه پيشرفت چشمگيرى نسبت به تحولات صنعتى كشور نداشته است . بعد از پيروزى انقلاب اسلامى خصوصا" پس از پايان جنگ تحميلى تلاش عمده اى براى ايجاد واحدهاى صنعتى در استان صورت گرفته است . صنايع استان به دو دسته عمده تقسيم مىشود : 1 ـ صنايع دستى 2 ـ صنايع ماشينى صنايع دستى : ساكنان استان ايلام از قديمالايام با صنايع دستى آشنا بودهاند چرا كه قسمت عمده اى از وسائل مورد نياز آنها از جمله سياهچادر ، جاجيم ، گليم ، نمد ، قالى، گيوه و وسائل چوبى در زندگى كوچنشينى مورد استفاده قرار دادهاند . امروزه واحدهاى تحت پوشش سازمان بهزيستى ، شركت سهامى فرش ، جهاد سازندگى ، صنايع دستى استان و برخى موسسات ديگر اقدام به تأسيس كارگاههاى فرش ، گليم گل برجسته و قاليچه نمودهاند كه با حمايت دولت اين صنعت در حال گليم گل برجسته ايلامى بسيار زيباست و در كشور شهرت دارد . شهركهاى صنعتى در سالهاى اخير در برخى شهرهاى استان شهركهاى صنعتى ايجاد شده است . هدف از ايجاد اين شهركها ، متمركز شدن واحدهاى كارگاهى و كارخانهها و كنترل كمى و كيفى اين واحدهاست . مهمترين شهرك صنعتى استان در شهرستان ايلام ايجاد شده است كه در حال حاضر ..... واحد توليدى از جمله كشتارگاه بزرگ صنعتى ايلام در آن فعاليت دارد . مهمترين واحدهاى توليدى استان عبارتند از : ـ كارخانههاى آرد ايلام و درهشهر ـ شركت توليدى نخ ايلام ـ توليدى سُرنگ ـ گونى بافى ـ كشتارگاه طيور ـ توليدى ماكارونى ، كيك و كلوچه و انواع شيرينى ـ واحدهاى تورچ و انبرهاى جوشكارى و قطعات الكتريكى ـ كارخانهى توليدى اسيد تانيك ، گاليك ، پيروگالول و عصاره شيرين بيان و مواد پاك كننده كه فرآوردههاى آن به خارج از كشور صادر مىگردد . ـ كارخانهى آجر ماشينى و تعدادى كارگاههاى توليد شن و ماسه ـ كارخانهى پالايش سقز و تعدادى واحدهاى توليدى ديگر در سطح استان تا قبل از پيروزى انقلاب اسلامى به صورت سنتى برخى از معادن مورد بهرهبردارى قرار گرفته بود اما در سالهاى اخير خصوصا" پس از پايان جنگ تحميلى تلاشهايى براى شناسايى و كشف معادن مختلف در استان صورت پذيرفته است . برخى از منابعى كه تا كنون شناسايى و يا مورد بهرهبردارى قرار گرفته است عبارتند از : 1 ـ منابع نفت و گاز كه به صورت محدود در شهرستان دهلران استخراج و از طريق استان خوزستان به واحدهاى تصفيه منتقل مىشود . چاههاى نفت در برخى مناطق ديگر حفر شده و وجود نفت محرز گرديده ، اما مورد بهرهبردارى قرار نگرفته است . 2 ـ انواع سنگهاى گچ ، آهك كه در واحدهاى مربوطه مورد بهرهبردارى قرار گرفته است. 3 ـ گوگرد در شهرستان آبدانان 4 ـ سنگهاى مرمر ، سيليس و پيريت (سولفور آهن) در برخى مناطق استان شناسايى شده است . 5 ـ كلسيت و دولوميت در هليلان شناسايى شده است . راهها و رسانههاى ارتباطى شواهد تاريخى نشانگر آن است كه استان ايلام در گذشته به دليل موقعيت جغرافيايى خاص كه حائل بين فلات مركزى و بينالنهرين بوده است ، در مسير ارتباطى قرار داشته و از اهميت برجستهاى برخوردار بوده است . اينك به دليل از بين رفتن آن شرايط ، در بن بستى جغرافيايى قرار گرفته و در مسير راههاى پر رفت و آمد كشور نيست ، علاوه بر اين گسترش شبكهى راهها در استان به دليل كوهستانى بودن با مشكلاتى روبروست . 1 ـ جادهى اصلى ايلام به كرمانشاه كه اخيرا" با ايجاد تونل آزادى مسافت ايلام به كرمانشاه كاهش پيدا كرده است ؛ هر چند هنوز راه اصلى آن به اتمام نرسيده است . 2 ـ جادهى آسفالتهى ايلام ، درهشهر ، پل دختر در استان لرستان كه از كيفيت مطلوبى برخوردار نيست . 3 ـ جادهى آسفالتهى ايلام ، مهران ، دهلران ، انديمشك كه داراى عرض كم و غير استاندارد است . اخيرا" اقداماتى صورت پذيرفته تا با ايجاد جاده جديد در مسير ايلام به صالحآباد كه به نام بزرگراه كربلا معروف است ، گردنهها حذف شوند و مسافت اين راه نزديكتر شود . عمليات ايجاد اين راه مهم ارتباطى ادامه دارد و از طرحهاى مهم راهسازى استان محسوب مىگردد . صدا و سيما در سالهاى اخير تلاشهاى گستردهاى در جهت توسعه رسانههاى ارتباطى در استان صورت پذيرفته است . ايجاد شبكههاى راديويى و تلويزيونى با نصب رلهها و فرستندههاى مختلف در استان موجب شد تا اكثر اهالى استان از برنامههاى صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران و برنامههاى استانى استفاده نمايند . امور مخابراتى هماهنگ با پيشرفت امور مخابراتى در جهان و كشور استان ايلام نيز بعد از پيروزى انقلاب اسلامى رشد و توسعه چشمگيرى داشته است . به طورى كه تلفنهايى كه در اختيار مردم استان قرار داده شده از مرز تلفن گذشته است . همچنين استان به شبكه ارتباطى جهانى (اينترنت تأپتأتپا) وصل شده است . بيشتر مطبوعات كشور در استان توزيع مىگردد و چهار هفتهنامه نيز در استان منتشر مىگردد كه حركتى مناسب در جهت اطلاعرسانى تلقى مىگردد . همچنين 34 كتابخانهى عمومى با بيش از 155000 جلد كتاب در نواحى مختلف استان فعاليت دارند . 1 ـ بلاذرى ، احمد بن يحيى ، فتوحالبلدان ، ترجمه آذرتاش آذرنوش ، سروش ، 1364 2 ـ بيات ، عزيزاله ، كليات جغرافياى طبيعى و تاريخى ايران ، امير كبير ، 1367 3 ـ پيرآميه ، تاريخ عيلام ، ترجمهى شيرين بيانى ، انتشارات دانشگاه تهران 1372 4 ـ دوبد ، بارون ، سفرنامه لرستان و خوزستان ، ترجمه محمدحسين آريا ، انتشارات علمى و فرهنگى 1371 5 ـ ساكى ، علىمحمد ، جغرافياى تاريخى و تاريخ لرستان ، كتابفروشى محمدى خرمآباد 1343 6 ـ شيخالاسلامى ، وحيد و ... روش آموزش جغرافيا ، شركت چاپ و نشر ايران ، كد 6016 7 ـ صفىنژاد ، جواد ، مبانى جغرافياى انسانى ، دانشگاه تهران ، 1366 8 ـ فرجى ، عبدالرضا و ... ، جغرافياى كامل ايران ، شركت چاپ و نشر ايران ، چاپ اول 1366 9 ـ كامران ، جورج ، ايران در سپيدهدم تاريخ ، ترجمهى حسن انوشه ، انتشارات علمى و فرهنگى ، 1374 10 ـ گروه جغرافيا ، جغرافياى استان ايلام ، شركت چاپ و نشر كتابهاى درسى ايران ، كد 14|237 11 ـ گنجى ، محمدحسن ، جغرافيا در ايران از دارالفنون تا انقلاب اسلامى ، انتشارات آستان قدس رضوى 12 ـ مجيدزاده ، يوسف ، تاريخ و تمدن ايلام ، مركز نشر دانشگاهى 13 ـ محموديان ، حبيباله ، راهها و معابر باستانى غرب زاگرس در دوران پارت و ساسانى ، سبز رويش ، 1377 14 ـ محموديان ، حبيباله ، بررسى آثار برنزى ايلام و لرستان در هزاره اول قبل از ميلاد سبز رويش ، 1377 15 ـ محمودى ، فرجالله و ... جغرافياى ايران چاپ و نشر كتابهاى درسى ايران ، 1376 16 ـ نشريات آمارى سازمان برنامه و بودجه ايلام 17 ـ نشريات اداره كل صنايع استان ايلام 18 ـ نشريات اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامى استان ايلام 19 ـ جزوات روش تدريس جغرافيا ، مركز تربيت معلم شهيد مدرس ايلام |